Słownik · J
Jointless
Jointless – szypułka bez kolanka
Jointless to cecha pomidora polegająca na braku prawidłowo wykształconej strefy odcinającej na szypułce kwiatowej. U większości odmian w środkowej części szypułki widoczne jest charakterystyczne zgrubienie, nazywane kolankiem. W jego obrębie znajduje się strefa odcinająca, czyli wyspecjalizowana warstwa komórek umożliwiająca oddzielenie kwiatu lub owocu od rośliny.
U pomidorów typu jointless strefa ta nie powstaje prawidłowo. Podczas zbioru owoc oddziela się więc zwykle przy kielichu, natomiast szypułka i działki kielicha pozostają na roślinie. Zebrany pomidor jest pozbawiony zielonych części.
Znaczenie użytkowe
Cecha jointless odegrała ważną rolę przede wszystkim w hodowli pomidorów przeznaczonych do przetwórstwa i zbioru mechanicznego. Szypułki pozostające przy owocach mogą przebijać lub uszkadzać sąsiednie pomidory podczas zbioru, transportu i przetwarzania. Ich brak ogranicza takie uszkodzenia oraz eliminuje konieczność oddzielania szypułek i kielichów w zakładzie przetwórczym.
Jointless może być przydatny również w uprawie amatorskiej i przy zbiorze ręcznym. Owoce łatwiej zbierać bez szypułek, co jest wygodne zwłaszcza w przypadku odmian przeznaczonych na sosy, przeciery, soki i inne przetwory.
Brak kolanka nie oznacza jednak, że dojrzałe owoce samoczynnie spadają z rośliny. Przeciwnie — ponieważ typowa strefa odcinająca na szypułce nie jest wykształcona, kwiaty i owoce nie odrywają się w tym miejscu w zwykły sposób.
Historia odkrycia
Pierwszą mutację powodującą brak kolanka opisał L. Butler w 1936 roku. Otrzymała ona nazwę jointless i symbol j; obecnie bywa również określana jako jointless-1 lub j1, aby odróżnić ją od drugiego, niezależnego genetycznie źródła tej cechy.
W 1956 roku Charles M. Rick opisał kolejną mutację, znalezioną w dzikim pomidorze pochodzącym z Wysp Galapagos. Nadano jej symbol j2 lub j-2, od jointless-2. Materiał ten jest obecnie wiązany z gatunkiem Solanum cheesmaniae.
Niezależne źródło mutacji j2 pojawiło się również w pomidorze uprawnym. W 1958 roku w odmianie oznaczonej numerem 146 znaleziono pojedynczą roślinę o rozbudowanym kwiatostanie i szypułkach bez kolanek. Badania wykazały, że cechę powodował allel tego samego genu j2, który wcześniej znaleziono w materiale z Galapagos. Wyniki opublikował G.B. Reynard w czasopiśmie „Science” w 1961 roku.
Genetyka
Jointless nie jest jedną mutacją. Co najmniej dwa niezależne loci mogą powodować bardzo podobny brak strefy odcinającej:
JOINTLESS (J) znajduje się na chromosomie 11. Gen ten koduje czynnik transkrypcyjny z rodziny MADS-box, uczestniczący w rozwoju strefy odcinającej oraz kwiatostanu. Opisana w klasycznym mutancie delecja prowadzi do utraty funkcji genu. Recesywny allel j powoduje brak kolanka, ale wywołuje także niekorzystne zmiany budowy kwiatostanu, między innymi jego powrót do wzrostu wegetatywnego. Związane z tym ograniczenie liczby kwiatów i plonu sprawiło, że allel ten miał niewielkie znaczenie w komercyjnej hodowli.
JOINTLESS2 (J2) znajduje się na chromosomie 12 i odpowiada genowi Solyc12g038510, znanemu również jako SlMBP21. Także on koduje czynnik transkrypcyjny typu MADS-box. Naturalne allele j2 są mutacjami utraty funkcji. W materiale pochodzącym z Galapagos stwierdzono zmianę tworzącą przedwczesny kodon stop, natomiast w drugim, pochodzącym z pomidora uprawnego allelu wykryto insercję retrotranspozonu Rider. Recesywny allel j2 został szeroko wykorzystany w hodowli, szczególnie pomidorów przemysłowych.
Efekt j2 zależy również od pozostałych genów obecnych w danej odmianie. Szczególnie istotny jest spokrewniony gen ENHANCER OF JOINTLESS2 (EJ2). Połączenie niektórych wariantów j2 i ej2 może powodować nadmierne rozgałęzienie kwiatostanów, dużą liczbę kwiatów oraz słabsze zawiązywanie owoców. Hodowcy muszą zatem oceniać cechę jointless w konkretnym tle genetycznym, a nie wyłącznie na podstawie obecności samego allelu j2.
Jointless a modyfikacja genetyczna
Naturalne allele j i j2 powstały jako spontaniczne mutacje i były wprowadzane do odmian metodami klasycznej hodowli. Sama obecność cechy jointless nie oznacza więc, że odmiana jest organizmem genetycznie zmodyfikowanym. W badaniach naukowych uzyskiwano także rośliny jointless za pomocą edycji genu J2 metodą CRISPR/Cas9, ale jest to odrębne źródło tej samej cechy.
W skrócie: jointless oznacza brak funkcjonalnego kolanka na szypułce. Cecha pozwala zbierać owoce bez szypułek i kielichów, dlatego stała się szczególnie ważna w hodowli pomidorów do zbioru mechanicznego i przetwórstwa.
W naszym Gospodarstwie uprawiamy dwie tego typu odmiany: Alaskan Fancy oraz Creme Brulee.
Jointless to cecha pomidora polegająca na braku prawidłowo wykształconej strefy odcinającej na szypułce kwiatowej. U większości odmian w środkowej części szypułki widoczne jest charakterystyczne zgrubienie, nazywane kolankiem. W jego obrębie znajduje się strefa odcinająca, czyli wyspecjalizowana warstwa komórek umożliwiająca oddzielenie kwiatu lub owocu od rośliny.
U pomidorów typu jointless strefa ta nie powstaje prawidłowo. Podczas zbioru owoc oddziela się więc zwykle przy kielichu, natomiast szypułka i działki kielicha pozostają na roślinie. Zebrany pomidor jest pozbawiony zielonych części.
Znaczenie użytkowe
Cecha jointless odegrała ważną rolę przede wszystkim w hodowli pomidorów przeznaczonych do przetwórstwa i zbioru mechanicznego. Szypułki pozostające przy owocach mogą przebijać lub uszkadzać sąsiednie pomidory podczas zbioru, transportu i przetwarzania. Ich brak ogranicza takie uszkodzenia oraz eliminuje konieczność oddzielania szypułek i kielichów w zakładzie przetwórczym.
Jointless może być przydatny również w uprawie amatorskiej i przy zbiorze ręcznym. Owoce łatwiej zbierać bez szypułek, co jest wygodne zwłaszcza w przypadku odmian przeznaczonych na sosy, przeciery, soki i inne przetwory.
Brak kolanka nie oznacza jednak, że dojrzałe owoce samoczynnie spadają z rośliny. Przeciwnie — ponieważ typowa strefa odcinająca na szypułce nie jest wykształcona, kwiaty i owoce nie odrywają się w tym miejscu w zwykły sposób.
Historia odkrycia
Pierwszą mutację powodującą brak kolanka opisał L. Butler w 1936 roku. Otrzymała ona nazwę jointless i symbol j; obecnie bywa również określana jako jointless-1 lub j1, aby odróżnić ją od drugiego, niezależnego genetycznie źródła tej cechy.
W 1956 roku Charles M. Rick opisał kolejną mutację, znalezioną w dzikim pomidorze pochodzącym z Wysp Galapagos. Nadano jej symbol j2 lub j-2, od jointless-2. Materiał ten jest obecnie wiązany z gatunkiem Solanum cheesmaniae.
Niezależne źródło mutacji j2 pojawiło się również w pomidorze uprawnym. W 1958 roku w odmianie oznaczonej numerem 146 znaleziono pojedynczą roślinę o rozbudowanym kwiatostanie i szypułkach bez kolanek. Badania wykazały, że cechę powodował allel tego samego genu j2, który wcześniej znaleziono w materiale z Galapagos. Wyniki opublikował G.B. Reynard w czasopiśmie „Science” w 1961 roku.
Genetyka
Jointless nie jest jedną mutacją. Co najmniej dwa niezależne loci mogą powodować bardzo podobny brak strefy odcinającej:
JOINTLESS (J) znajduje się na chromosomie 11. Gen ten koduje czynnik transkrypcyjny z rodziny MADS-box, uczestniczący w rozwoju strefy odcinającej oraz kwiatostanu. Opisana w klasycznym mutancie delecja prowadzi do utraty funkcji genu. Recesywny allel j powoduje brak kolanka, ale wywołuje także niekorzystne zmiany budowy kwiatostanu, między innymi jego powrót do wzrostu wegetatywnego. Związane z tym ograniczenie liczby kwiatów i plonu sprawiło, że allel ten miał niewielkie znaczenie w komercyjnej hodowli.
JOINTLESS2 (J2) znajduje się na chromosomie 12 i odpowiada genowi Solyc12g038510, znanemu również jako SlMBP21. Także on koduje czynnik transkrypcyjny typu MADS-box. Naturalne allele j2 są mutacjami utraty funkcji. W materiale pochodzącym z Galapagos stwierdzono zmianę tworzącą przedwczesny kodon stop, natomiast w drugim, pochodzącym z pomidora uprawnego allelu wykryto insercję retrotranspozonu Rider. Recesywny allel j2 został szeroko wykorzystany w hodowli, szczególnie pomidorów przemysłowych.
Efekt j2 zależy również od pozostałych genów obecnych w danej odmianie. Szczególnie istotny jest spokrewniony gen ENHANCER OF JOINTLESS2 (EJ2). Połączenie niektórych wariantów j2 i ej2 może powodować nadmierne rozgałęzienie kwiatostanów, dużą liczbę kwiatów oraz słabsze zawiązywanie owoców. Hodowcy muszą zatem oceniać cechę jointless w konkretnym tle genetycznym, a nie wyłącznie na podstawie obecności samego allelu j2.
Jointless a modyfikacja genetyczna
Naturalne allele j i j2 powstały jako spontaniczne mutacje i były wprowadzane do odmian metodami klasycznej hodowli. Sama obecność cechy jointless nie oznacza więc, że odmiana jest organizmem genetycznie zmodyfikowanym. W badaniach naukowych uzyskiwano także rośliny jointless za pomocą edycji genu J2 metodą CRISPR/Cas9, ale jest to odrębne źródło tej samej cechy.
W skrócie: jointless oznacza brak funkcjonalnego kolanka na szypułce. Cecha pozwala zbierać owoce bez szypułek i kielichów, dlatego stała się szczególnie ważna w hodowli pomidorów do zbioru mechanicznego i przetwórstwa.
W naszym Gospodarstwie uprawiamy dwie tego typu odmiany: Alaskan Fancy oraz Creme Brulee.
