Czy niskie temperatury szkodzą nasionom?

Po raz pierwszy od wielu lat mamy na Warmii prawdziwą zimę – z mrozem, śniegiem i temperaturami wyraźnie poniżej zera. Nic więc dziwnego, że jednym z najczęściej zadawanych pytań w ostatnich dniach jest: „czy niskie temperatury nie szkodzą nasionom?”

W przypadku pomidorów odpowiedź brzmi: nie – niskie temperatury nie tylko nie szkodzą nasionom, ale mogą wręcz sprzyjać ich trwałości. Pomidor (Solanum lycopersicum) nie wymaga stratyfikacji, czyli okresu chłodu niezbędnego do rozpoczęcia kiełkowania (jak np. pszenica czy żyto).

Nasiona pomidora należą do tzw. nasion ortodoksyjnych. Oznacza to, że mogą być silnie wysuszone i bardzo dobrze znoszą temperatury ujemne, w tym także głębokie mrożenie. Zjawisko to jest szeroko wykorzystywane w bankach genów na całym świecie.

Badania fizjologii nasion wykazują, że obniżenie temperatury przechowywania znacząco spowalnia procesy starzenia, degradację błon komórkowych oraz utlenianie lipidów zapasowych. W praktyce oznacza to dłuższą żywotność i lepszą jakość biologiczną nasion.

Z tego powodu nasiona pomidorów mogą być bezpiecznie przechowywane w temperaturach znacznie poniżej zera, o ile są odpowiednio suche. My sami stosujemy przechowywanie w temperaturach sięgających poniżej –50°C, co jest zgodne ze standardami banków genów.

Dlaczego nie wszystkie warzywa reagują tak samo?

Warto pamiętać, że tolerancja niskich temperatur dotyczy głównie nasion ortodoksyjnych, takich jak pomidor. Inne gatunki warzyw mogą reagować na mróz znacznie gorzej, zwłaszcza jeśli ich nasiona są drobne, oleiste lub wrażliwe na uszkodzenia błon komórkowych.

Papryka nie powinna być przechowywana w temperaturach poniżej zera – badania wskazują na spadek energii kiełkowania i żywotności nasion. Rośliny wyhodowane z takich nasion owocują bardzo słabo lub wcale. Rukola, sałaty, ogórki (o wilgotności nasion >8%) oraz niektóre dyniowate również źle znoszą przemrażanie, szczególnie przy wahaniach wilgotności.

Dlatego w okresie zimowym zawsze warto zwracać uwagę na gatunek rośliny i sposób przechowywania nasion. W przypadku pomidorów można jednak spać spokojnie – mróz im nie szkodzi.

Źródła naukowe

Ellis R.H., Roberts E.H. (1980). Improved equations for the prediction of seed longevity. Seed Science and Technology.

Bewley J.D., Black M. (2013). Seeds: Physiology of Development, Germination and Dormancy. Springer.

FAO / IPGRI (2014). Genebank Standards for Plant Genetic Resources for Food and Agriculture.

Royal Botanic Gardens, Kew – Millennium Seed Bank. Seed Storage Behaviour and Longevity.